Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế bất động sản? Tòa – Viện “bất đồng”!

Khi xảy ra mâu thuẫn phân chia di sản là nhà đất, nhiều người bối rối không rõ nộp đơn kiện ở đâu. Việc xác định sai thẩm quyền tranh chấp thừa kế bất động sản sẽ khiến hồ sơ bị Tòa án trả lại, gây mất thời gian.

Mẫu tường trình quan hệ nhân thân thừa kế vợ chồng 2024

Thẩm quyền tranh chấp thừa kế đất đai  theo quan điểm Tòa án nhân dân tối cao

Nhiều người lầm tưởng cứ tranh chấp liên quan đến đất đai là phải nộp đơn tại Tòa án nơi có đất. Tuy nhiên, theo mục 42 Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao, quan hệ pháp luật cần giải quyết trong vụ án này là “chia thừa kế” (tranh chấp dân sự) chứ không phải tranh chấp về quyền sở hữu đất thuần túy.

Do đó, đối với vụ án tranh chấp thừa kế tài sản là bất động sản, Tòa án có thẩm quyền giải quyết được xác định theo điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Cụ thể, bạn phải nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc.

Thẩm quyền tranh chấp thừa kế đất đai theo quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao (theo Công văn số 1476/VKSTC-V9 ngày 23/3/2026). VKSNDTC khẳng định rõ ràng: “Vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế là bất động sản là vụ án có đối tượng tranh chấp là bất động sản”. Dựa trên việc xác định đối tượng tranh chấp là bất động sản, VKSNDTC áp dụng quy định về thẩm quyền chuyên biệt tại điểm c khoản 1 Điều 39 BLTTDS 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). 

Do đó, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nơi có bất động sản (di sản thừa kế) đang tranh chấp.

Như vậy, cùng một dạng vụ án “tranh chấp chia di sản thừa kế là bất động sản”, TANDTC hướng dẫn nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, trong khi VKSNDTC lại hướng dẫn xác định thẩm quyền thuộc về Tòa án nơi có bất động sản.

Quyền thỏa thuận chọn thẩm quyền tranh chấp thừa kế đất đai

Pháp luật vẫn tôn trọng sự thỏa thuận của các bên. Trong trường hợp các đương sự có thỏa thuận với nhau bằng văn bản về việc yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn giải quyết, thì Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn sẽ có thẩm quyền tranh chấp thừa kế bất động sản theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự. Tuy nhiên việc những người thừa kế đã tranh chấp với nhau mới phát sinh vụ kiện, do vậy việc tranh chấp cả “nơi” giải quyết để thuận tiện cho bên của mình là thường xảy ra, việc thỏa thuận nơi giải quyết khó lòng đạt được.

Vậy, Người khởi kiện chọn thẩm quyền tại nơi có đất nay nơi cư trú của người bị kiện?

Theo TANDTC khởi kiện tại nơi bị đơn cư trú sẽ định danh đúng bản chất (tranh chấp quyền thừa kế, không phải tranh chấp đòi tài sản). Đúng nguyên tắc chung “nguyên đơn theo bị đơn”; tiện thu thập chứng cứ hộ tịch (khai sinh, quan hệ nhân thân, …). Nhưng xét về tố tụng sẽ kéo dài, tốn kém chi phí đi lại khi Tòa án phải xem xét, thẩm định tại chỗ ở xa. Đến khi thi hành án cũng sẽ khó khăn trong việc ủy thác thi hành án vì phải bàn giao tài sản ở địa phương khác.

Theo VKSNDTC khởi kiện tại nơi có đất – quan điểm này diễn giải “đối tượng tranh chấp” theo nghĩa rộng. Quá trình tố tụng sẽ tối ưu chi phí và thời gian đo đạc, định giá, trích lục hồ sơ địa chính. Việc thi hành bản án sẽ thuận lợi, khả thi cao khi thi hành án bằng hiện vật và làm thủ tục sang tên. Tuy nhiên, về lý luận đã đánh đồng khiên cưỡng “di sản” (khách thể) với “đối tượng tranh chấp”. Ngoài ra, lỗ hổng khi có nhiều đất tại nhiều nơi lại làm phát sinh tranh chấp về thẩm quyền giữa các tòa án nơi có đất.

Thực tiễn xét xử và quan điểm của Luật sư BM LEGAL HCMC

Trong thực tiễn, các Tòa sơ thẩm thường ưu tiên thụ lý theo hướng dẫn của VKSNDTC do tính khả thi trong khâu thẩm định và thi hành án.

Dưới góc độ hành nghề, Luật sư Bình Minh Legal HCMC sẽ linh hoạt vận dụng lập luận của TANDTC (nhấn mạnh quan hệ nhân thân) hoặc VKSNDTC (nhấn mạnh đối tượng vật chất) để kéo vụ án về Tòa án có vị trí địa lý có lợi nhất cho quá trình giải quyết của thân chủ của Luật sư.

#Luật sư thừa kế

#BÌNH MINH LEGAL HCMC