Mục lục
Chậm trả nợ vay, Ngân hàng có được “phạt vi phạm” hợp đồng tín dụng?
Trong các giao dịch vay vốn ngân hàng, bên cạnh việc tính lãi quá hạn, nhiều tổ chức tín dụng còn áp dụng thêm các khoản phạt vi phạm nếu khách hàng không thanh toán đúng hạn. Vậy câu hỏi đặt ra là, thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng tín dụng trong trường hợp này có được pháp luật công nhận hay không?
1. Quy định về thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng tín dụng
Căn cứ theo mục 40 của Công văn số 250/TANDTC-PC ngày 28/4/2026 của Tòa án nhân dân tối cao, việc giải quyết các tranh chấp về hợp đồng vay tài sản, hợp đồng tín dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc của pháp luật về tín dụng và ngân hàng, cụ thể:
-
Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi, bổ sung năm 2025): Quy định rõ quyền hạn của tổ chức tín dụng trong việc thỏa thuận lãi suất, phí cấp tín dụng.
-
Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP (Điều 12): Quy định nguyên tắc chỉ xử lý một lần đối với mỗi hành vi không trả nợ đúng hạn.
-
Thông tư số 39/2016/TT-NHNN (được sửa đổi bởi Thông tư số 06/2023/TT-NHNN): Khi đến hạn thanh toán mà khách hàng không trả hoặc trả không đủ, khách hàng phải chịu lãi trên nợ gốc trong hạn, lãi chậm trả (không vượt quá 10%/năm) và lãi trên dư nợ gốc bị quá hạn.
2. Kết luận từ Tòa án nhân dân tối cao
Dựa trên các căn cứ pháp lý nêu trên, pháp luật đã có quy định cụ thể về việc tính các loại lãi (lãi trong hạn, lãi quá hạn, lãi chậm trả) nhằm bù đắp thiệt hại cho tổ chức tín dụng khi người vay vi phạm nghĩa vụ thanh toán.
Do nguyên tắc “chỉ xử lý một lần đối với một hành vi vi phạm”, nếu hợp đồng tín dụng đã có thỏa thuận về lãi trong hạn và lãi quá hạn, thì việc các bên tiếp tục đưa vào điều khoản phạt vi phạm đối với hành vi không trả nợ khi đến hạn là không phù hợp với quy định của pháp luật.
Giải đáp:
1. Khách hàng chậm trả nợ vay ngân hàng sẽ phải chịu những khoản tiền nào?
Theo quy định hiện hành, khách hàng sẽ phải chịu tiền lãi trên nợ gốc theo thỏa thuận, lãi chậm trả (tối đa 10%/năm trên số dư lãi chậm trả) và tiền lãi trên dư nợ gốc bị chuyển quá hạn.
2. Tại sao ngân hàng không được thu thêm tiền phạt vi phạm khi khách hàng chậm trả nợ?
Vì pháp luật áp dụng nguyên tắc chỉ xử lý một lần đối với hành vi không trả nợ đúng hạn. Việc ngân hàng thu lãi quá hạn, lãi chậm trả đã là biện pháp xử lý đối với hành vi vi phạm này, do đó không được phép áp dụng song song thêm chế tài phạt vi phạm hợp đồng.
3. Nếu trong hợp đồng vay có điều khoản phạt vi phạm do chậm trả nợ thì điều khoản đó có hiệu lực không?
Căn cứ theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, thỏa thuận này là không phù hợp với quy định của pháp luật. Nếu xảy ra tranh chấp và khởi kiện, Tòa án sẽ không chấp nhận yêu cầu đòi tiền phạt vi phạm của tổ chức tín dụng đối với hành vi chậm trả nợ.
