Mục lục
Hàng xóm lấn chiếm lối đi chung của Nhà nước, không phải tranh chấp đất đai!
Tình trạng các hộ dân tự ý xây tường rào, lấn chiếm hoặc bít lối đi chung của khu dân cư diễn ra khá phổ biến. Khi con ngõ này là tài sản công (đất do Nhà nước quản lý). Vậy, phải làm gì khi hàng xóm lấn chiếm lối đi chung của Nhà nước?
Mua đất giấy tay từ 01/8/2024 có giá trị không? Khác biệt khi làm sổ trước và sau 01/8/2024!
1. Xác định bản chất vụ việc: Đây là loại tranh chấp gì?
Để xác định chính xác quan hệ pháp luật có tranh chấp, chúng ta cần căn cứ vào nguồn gốc của lối đi. Trường hợp lối đi chung được xác định là tài sản công do Nhà nước quản lý, đã được thể hiện rõ trên bản đồ địa chính và không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào. Lúc này, bản chất của vụ kiện không phải là “Tranh chấp quyền sử dụng đất” (tranh giành xem đất đó thuộc về ai) mà là “Tranh chấp yêu cầu chấm dứt hành vi trái pháp luật”.
Cơ sở pháp lý;
- Theo Khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013 (hiện nay là Khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024), “Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai”.
- Điều 169 (Quyền yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật).
Để gọi là “tranh chấp đất đai”, các bên phải đang tranh giành xem ai mới là người có quyền sử dụng hợp pháp đối với mảnh đất đó. Trong trường hợp này, vì ngõ đi chung là tài sản công, không cá nhân nào có quyền sử dụng đất, nên vụ việc không đáp ứng định nghĩa của “tranh chấp đất đai”. Cụ thể, khi giải quyết tranh chấp, Tòa án chỉ tuyên buộc các đương sự tháo dỡ vật cản, chấm dứt hành vi lấn chiếm, khôi phục tình trạng ban đầu của lối đi chung. Việc xét xử hoàn toàn không phát sinh việc chia tài sản hay xác định quyền sử dụng đất thuộc về ai.
Người khởi kiện trong trường hợp này đang sử dụng quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ lợi ích công cộng và quyền đi lại hợp pháp của mình trước hành vi cản trở, lấn chiếm trái phép của người khác.
2. Giải quyết tranh chấp lối đi chung công cộng có cần định giá phần lối đi không?
Trong các vụ án dân sự liên quan đến đất đai, thủ tục xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản thường tốn rất nhiều thời gian và chi phí. Tuy nhiên, với dạng tranh chấp lối đi chung là tài sản công, tin vui cho người khởi kiện là thủ tục này thường được lược bỏ.
Theo hướng dẫn nghiệp vụ, việc định giá tài sản đối với trường hợp này là không cần thiết nên việc tính án phí theo Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội được xác định là án phí không có giá ngạch. Do không cần tính án phí dựa trên giá trị tài sản tranh chấp, việc định giá khu đất lối đi chung là không cần thiết.
Đây cũng là hướng dẫn giải đáp nghiệp vụ theo Công văn số 1476/VKSTC-V9ngày 23/3/2026 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
3. Ngoại lệ: Khi nào Tòa án vẫn tiến hành định giá tài sản?
Dù nguyên tắc chung là không định giá, nhưng pháp luật vẫn dự liệu các tình huống phát sinh để bảo vệ toàn diện quyền lợi của các bên. Việc định giá đối với phần có yêu cầu vẫn có thể được thực hiện nếu thuộc các trường hợp ngoại lệ sau:
-
Có yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh từ hành vi lấn chiếm lối đi.
-
Có yêu cầu hoàn trả chi phí liên quan.
-
Có yêu cầu xử lý tài sản, công trình đã xây dựng trái phép trên đất (ví dụ: định giá bức tường rào, mái che bị buộc tháo dỡ).
-
Hoặc có tranh chấp khác liên quan đến tài sản trên đất.
Kết luận: Khi bị hàng xóm lấn chiếm ngõ đi chung của Nhà nước, bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện yêu cầu họ tháo dỡ vật cản, khôi phục hiện trạng. Vụ án sẽ được giải quyết nhanh gọn hơn so với tranh chấp đất đai thông thường vì áp dụng án phí không có giá ngạch và về nguyên tắc là không cần định giá tài sản.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Án phí khởi kiện hàng xóm lấn chiếm ngõ đi chung là tài sản công được tính như thế nào?
Do bản chất vụ án chỉ yêu cầu chấm dứt hành vi lấn chiếm, khôi phục hiện trạng ban đầu chứ không chia tài sản hay công nhận quyền sử dụng đất, nên Tòa án sẽ áp dụng mức án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch (mức thu cố định) theo Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14.
2. Tòa án có quyền công nhận ngõ đi chung cho hộ gia đình lấn chiếm nếu họ đã sử dụng lâu năm không?
Không. Nếu lối đi chung đã được thể hiện trên bản đồ địa chính là tài sản công do Nhà nước quản lý, không cấp giấy chứng nhận cho cá nhân, thì Tòa án không có thẩm quyền xác định quyền sử dụng đất cho cá nhân đó mà chỉ buộc khôi phục tình trạng ban đầu của lối đi chung.
3. Hàng xóm xây tường rào kiên cố bít lối đi, khi kiện đòi tháo dỡ có bắt buộc phải định giá bức tường không?
Về nguyên tắc, việc định giá là không cần thiết đối với tranh chấp lối đi chung là tài sản công. Tuy nhiên, nếu trong vụ án có yêu cầu xử lý tài sản, công trình trên đất (bức tường rào kiên cố) hoặc yêu cầu hoàn trả chi phí, bồi thường thiệt hại liên quan đến bức tường đó, Tòa án vẫn có thể tiến hành định giá đối với phần tài sản có yêu cầu.
# Luật sư đất đai
# CÔNG TY LUẬT TNHH BÌNH MINH LEGAL HCMC
