Tổng hợp điểm mới Bộ luật Hình sự 2026: bỏ tử hình 6 tội và khoan hồng đặc biệt?

Chiều ngày 20/11/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Bộ luật Hình sự 2026 đánh dấu bước chuyển lớn về chính sách. Dưới đây là tổng hợp điểm mới Bộ luật Hình sự 2026 (trước khi Quốc Hội ban hành toàn văn Bộ luật Hình sự mới).
tổng hợp toàn văn điểm mới của bộ luật hình sự sửa đổi 2026
tổng hợp toàn văn điểm mới của bộ luật hình sự sửa đổi 2026

Luật sư bào chữa, tranh tụng trong vụ án Hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh

1. Bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh là điểm mới Bộ luật Hình sự 2026

Tiếp nối lộ trình thu hẹp án tử hình từ đợt sửa đổi năm 2025 (Luật số 86/2025/QH15 đã bãi bỏ án tử hình đối với 8 tội danh), đạo luật mới tiếp tục bỏ hình phạt tử hình tại 6 tội danh, đưa phạm vi áp dụng mức án cao nhất này từ 10 tội xuống chỉ còn 4 tội danh. Đối với 6 tội danh được bãi bỏ tử hình, mức hình phạt cao nhất được giữ lại là tù chung thân.
Phân nhóm Danh sách các tội danh cụ thể
6 tội danh chính thức bỏ án tử hình
1. Tội bạo loạn


2. Tội mua bán trái phép chất ma túy


3. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi


4. Tội chống loài người


5. Tội phạm chiến tranh


6. Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (được nhập vào Tội khủng bố)
4 tội danh còn giữ án tử hình
1. Tội phản bội Tổ quốc


2. Tội giết người


3. Tội khủng bố


4. Tội sản xuất trái phép chất ma túy
Trong quá trình thảo luận tại Quốc hội, việc bãi bỏ tử hình đối với hai tội danh nhận được nhiều sự quan tâm nhất đã được Chính phủ giải trình rõ về cơ sở thực tiễn và tương quan pháp lý:
  • Đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy: Cơ quan soạn thảo chỉ rõ chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy án tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân, bởi các đối tượng phạm tội thường tin mình không bị phát hiện thay vì cân nhắc giữa hai mức án. Biện pháp răn đe hiệu quả hơn là nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc đường dây, bắt đúng kẻ chủ mưu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có. Việc giữ án tử hình với Tội sản xuất trái phép chất ma túy và bỏ ở Tội mua bán trái phép chất ma túy giúp phân hóa rõ tính chất nguy hiểm, nhất là khi thực tiễn có nhiều trường hợp bị lôi kéo, dụ dỗ hoặc ép buộc vẫn còn khả năng cảm hóa, giáo dục.

  • Đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Dù là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng cần xử lý nghiêm khắc, nhưng đặt trong tương quan với Tội giết người, mức độ hậu quả gây ra giữa hai tội danh là khác nhau. Trong thực tiễn áp dụng pháp luật, nếu hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của nạn nhân, người phạm tội vẫn có thể bị xử lý hình phạt tử hình về Tội giết người khi hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

2. Cơ chế khoan hồng đặc biệt cho người tự nguyện nhận tội

cơ chế khoan hồng đặc biệt BLHS 2026
Cơ chế khoan hồng đặc biệt trong luật hình sự 2026
Bên cạnh các tình tiết giảm nhẹ truyền thống như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo hay lập công chuộc tội, BLHS năm 2026 lần đầu xác lập cơ chế khoan hồng đặc biệt: cho phép áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị.
Quy định này giúp phân hóa hình phạt dựa trên thái độ hợp tác và ý thức khắc phục hậu quả, đồng thời tạo nền tảng pháp lý trực tiếp để cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thủ tục rút gọn theo pháp luật tố tụng hình sự.

Điều kiện hưởng khoan hồng đặc biệt là điểm mới trong Bộ luật Hình sự 2026

Để được xem xét áp dụng cơ chế này, người phạm tội phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu nghiêm ngặt theo đúng trình tự tố tụng:
  1. Tự nguyện nhận tội và khai báo từ sớm: Chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội cùng những tình tiết liên quan mà mình biết ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án.

  2. Chấp nhận mức hình phạt được đề nghị: Thể hiện sự chấp nhận đối với hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố và xét xử sơ thẩm.

Mức giảm án và quyền lợi khi khắc phục từ 2/3 thiệt hại

Khi đáp ứng đủ điều kiện luật định, Tòa án có thể quyết định mức hình phạt theo các nấc giảm nhẹ sau:
  • Trường hợp thông thường: Tuyên mức hình phạt thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt đang áp dụng, nhưng phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

  • Trường hợp đã bồi thường, khắc phục ít nhất 2/3 hậu quả, thiệt hại: Người phạm tội có thể được tuyên mức hình phạt thấp hơn nữa, không bị giới hạn trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

  • Trường hợp điều luật chỉ có một khung hoặc đang ở khung nhẹ nhất: Tòa án có thể quyết định mức hình phạt dưới mức tối thiểu của khung hoặc chuyển sang một loại hình phạt khác nhẹ hơn. Mọi lý do giảm nhẹ đều phải được ghi rõ trong bản án.

Những trường hợp không được áp dụng và thẩm quyền của Tòa án

Cơ chế khoan hồng đặc biệt đặt ra ranh giới chặt chẽ nhằm tránh lạm dụng và bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật. Theo đó, không áp dụng chính sách này đối với:
  • Người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.

  • Người phạm tội rất nghiêm trọng thuộc các nhóm: xâm phạm an ninh quốc gia; ma túy; tham nhũng; xâm phạm tính mạng, sức khỏe (riêng trường hợp giảm xuống khung liền kề nhẹ hơn, nhóm tội rất nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe bị loại trừ là các tội thực hiện do cố ý).

  • Người phạm tội rất nghiêm trọng khác giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.

Lưu ý quan trọng: Việc tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị không đồng nghĩa với việc người phạm tội đương nhiên được giảm án. Quyền đánh giá chứng cứ khách quan và quyết định mức hình phạt cuối cùng vẫn hoàn toàn thuộc về Tòa án.

3. Thay đổi bản chất và mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, BLHS năm 2026 mang lại hai thay đổi mang tính cấu trúc cần đặc biệt lưu ý trong công tác kiểm soát tuân thủ nội bộ:
  • Mở rộng phạm vi lên 57 tội danh: Số lượng tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự tăng mạnh từ 33 tội danh (theo BLHS năm 2015) lên 57 tội danh. Phạm vi mở rộng này được cơ quan lập pháp rà soát dựa trên đánh giá tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh, người lao động, an sinh xã hội, các khuyến nghị quốc tế và định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68.

  • Thay đổi cách tiếp cận về chủ thể thực hiện tội phạm: Đạo luật mới khắc phục bất cập trước đây khi coi pháp nhân thương mại là một chủ thể độc lập của tội phạm. Theo quy định mới, cá nhân được xác định là người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự khi hội đủ 3 điều kiện:

    1. Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại;

    2. Hành vi được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;

    3. Hành vi có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.

4. Bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo và bổ sung tạm hoãn truy cứu

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và thể chế hóa Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, BLHS năm 2026 đã hoàn thiện hành lang bảo vệ pháp lý rõ ràng hơn:
  • Mở rộng loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: Bổ sung quy định loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung; cũng như hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật định.

  • Bổ sung chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự: Quy định cơ chế tạm hoãn truy cứu gắn với điều kiện và thời gian khắc phục hậu quả cụ thể; đồng thời cho phép xem xét miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm nếu có đủ căn cứ, hạn chế phát sinh các thủ tục tố tụng không cần thiết.

5. Bổ sung tội danh mới và điều chỉnh ngưỡng định lượng

Theo hồ sơ dự án do Bộ Công an chủ trì soạn thảo và báo cáo tiếp thu, giải trình trình Quốc hội, nhóm các tội danh mới được xây dựng để bịt kín khoảng trống pháp lý tập trung vào các lĩnh vực:
  • Dữ liệu và tài sản số: Xâm phạm dữ liệu cá nhân; cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.

  • Kinh tế, tiêu dùng và môi trường: Vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; khai thác thủy sản trái phép; vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường.

  • An ninh, hội nhập và tội phạm có tổ chức: Phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.

Bên cạnh việc bổ sung, đạo luật mới cũng tinh gọn cấu trúc bằng cách gộp một số tội danh có tính chất tương đồng (như gộp Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân vào Tội khủng bố). (Lưu ý: Số thứ tự điều luật và tên gọi chính thức của từng tội danh mới sẽ được đối chiếu chuẩn xác theo toàn văn luật ngay sau khi Chủ tịch nước ký Lệnh công bố).

6. Quy định chuyển tiếp có hiệu lực sớm từ ngày 03/12/2026

Cùng ngày 20/11/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 466/469 đại biểu có mặt tán thành. Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 03/12/2026 (sớm gần 3 tháng so với thời điểm đạo luật mới có hiệu lực vào 01/3/2027) với các nguyên tắc chuyển tiếp cực kỳ quan trọng:
  1. Áp dụng ngay chính sách bỏ án tử hình khi công bố luật: Kể từ ngày BLHS năm 2026 được công bố, không tuyên án tử hình đối với người phạm 1 trong 6 tội đã bỏ hình phạt này. Các bản án tử hình đã tuyên trước ngày công bố nhưng chưa thi hành thì không thi hành và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định chuyển sang tù chung thân.

  2. Hồi tố mọi quy định có lợi: Các quy định xóa bỏ tội phạm, hình phạt nhẹ hơn, nâng ngưỡng định lượng truy cứu, mở rộng miễn trách nhiệm hình sự, tha tù trước thời hạn hay xóa án tích được áp dụng cho cả hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027. Đối với hành vi BLHS năm 2015 coi là tội phạm nhưng luật mới đã bãi bỏ hoặc thuộc diện loại trừ trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng sẽ đình chỉ điều tra/xét xử, miễn chấp hành phần hình phạt còn lại (hoặc toàn bộ hình phạt) và coi như không có án tích.

  3. Không hồi tố quy định bất lợi: Các quy định về tội phạm mới hoặc hình phạt nặng hơn không áp dụng cho hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027. Nếu hành vi kéo dài từ trước sang sau mốc 01/3/2027 thì áp dụng luật mới, trừ trường hợp luật mới không có lợi cho người hoặc pháp nhân phạm tội.

  4. Quy tắc riêng với 28 tội danh kinh tế, môi trường, công nghệ cao, an toàn: Đối với các tội danh thuộc nhóm hàng giả, trốn thuế, thao túng chứng khoán, ô nhiễm môi trường, tội phạm mạng, phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm…, nếu đã khởi tố và đang giải quyết dở dang tại thời điểm 01/3/2027 thì tiếp tục áp dụng BLHS năm 2015; nếu phát hiện sau ngày 01/3/2027 thì áp dụng BLHS năm 2026 (trừ trường hợp BLHS năm 2015 có lợi hơn).

  5. Lộ trình riêng về phòng cháy, chữa cháy: Các công trình cũ đưa vào sử dụng trước ngày 01/7/2025 thuộc diện đặc thù theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được lùi thời điểm áp dụng xử lý hình sự đến ngày 01/7/2028.

  6. Xử lý Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân: Do tội danh này không còn được quy định riêng, hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027 và đang điều tra, xét xử sẽ tiếp tục áp dụng BLHS năm 2015; nếu phát hiện sau ngày 01/3/2027 thì xử lý theo tội danh tương ứng của luật mới.

Câu hỏi:

1. Án tử hình đã tuyên với tội mua bán trái phép chất ma túy trước đây có được chuyển sang tù chung thân không?

Có. Theo Nghị quyết về việc thi hành vừa được Quốc hội thông qua, kể từ ngày BLHS năm 2026 được công bố, những bản án tử hình đã tuyên trước đó đối với 6 tội danh vừa bỏ án tử hình (bao gồm Tội mua bán trái phép chất ma túy) mà chưa thi hành án sẽ không thi hành án tử hình. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ ra quyết định chuyển hình phạt tử hình sang hình phạt tù chung thân.

2. Tự nguyện nhận tội có chắc chắn được giảm án dưới khung hình phạt không?

Không đương nhiên. Người phạm tội phải đáp ứng đầy đủ điều kiện (khai báo đầy đủ ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra; chấp nhận hình phạt đề nghị ở giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm) và không thuộc các nhóm tội bị loại trừ (như tội đặc biệt nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng về ma túy, tham nhũng, an ninh quốc gia hoặc giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu…). Quyền kiểm chứng lời nhận tội và quyết định mức án cuối cùng hoàn toàn thuộc về Tòa án.

3. Khi nào đạo luật hình sự mới chính thức có hiệu lực và công bố toàn văn?

BLHS năm 2026 có hiệu lực thi hành từ 0 giờ ngày 01/3/2027; riêng Nghị quyết về việc thi hành có hiệu lực sớm từ ngày 03/12/2026. Do đạo luật vừa được Quốc hội biểu quyết thông qua vào chiều 20/11/2026, toàn văn chính thức kèm số hiệu Luật sẽ được đăng tải trên Công báo và Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, Chính phủ ngay sau khi hoàn tất quy trình ký chứng thực và Chủ tịch nước ban hành Lệnh công bố.
Nội dung bài viết tổng hợp từ báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ và thông tin chính thức tại phiên biểu quyết Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI ngày 20/11/2026. 


CÔNG TY LUẬT TNHH BÌNH MINH LEGAL HCMC
Tư vấn Pháp lý Doanh nghiệp – Tranh tụng & Bào chữa Hình sự

Để lại một bình luận