Mục lục
Tổng hợp điểm mới Bộ luật Hình sự 2026: bỏ tử hình 6 tội và khoan hồng đặc biệt?

Luật sư bào chữa, tranh tụng trong vụ án Hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh
1. Bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh là điểm mới Bộ luật Hình sự 2026
| Phân nhóm | Danh sách các tội danh cụ thể |
| 6 tội danh chính thức bỏ án tử hình |
1. Tội bạo loạn
2. Tội mua bán trái phép chất ma túy
3. Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi
4. Tội chống loài người
5. Tội phạm chiến tranh
6. Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (được nhập vào Tội khủng bố)
|
| 4 tội danh còn giữ án tử hình |
1. Tội phản bội Tổ quốc
2. Tội giết người
3. Tội khủng bố
4. Tội sản xuất trái phép chất ma túy
|
-
Đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy: Cơ quan soạn thảo chỉ rõ chưa có căn cứ thuyết phục cho thấy án tử hình có tác dụng ngăn chặn tội phạm ma túy cao hơn tù chung thân, bởi các đối tượng phạm tội thường tin mình không bị phát hiện thay vì cân nhắc giữa hai mức án. Biện pháp răn đe hiệu quả hơn là nâng cao năng lực điều tra, triệt phá tận gốc đường dây, bắt đúng kẻ chủ mưu và tước bỏ toàn bộ lợi ích kinh tế do phạm tội mà có. Việc giữ án tử hình với Tội sản xuất trái phép chất ma túy và bỏ ở Tội mua bán trái phép chất ma túy giúp phân hóa rõ tính chất nguy hiểm, nhất là khi thực tiễn có nhiều trường hợp bị lôi kéo, dụ dỗ hoặc ép buộc vẫn còn khả năng cảm hóa, giáo dục.
-
Đối với Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi: Dù là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng cần xử lý nghiêm khắc, nhưng đặt trong tương quan với Tội giết người, mức độ hậu quả gây ra giữa hai tội danh là khác nhau. Trong thực tiễn áp dụng pháp luật, nếu hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết của nạn nhân, người phạm tội vẫn có thể bị xử lý hình phạt tử hình về Tội giết người khi hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.
2. Cơ chế khoan hồng đặc biệt cho người tự nguyện nhận tội

Điều kiện hưởng khoan hồng đặc biệt là điểm mới trong Bộ luật Hình sự 2026
-
Tự nguyện nhận tội và khai báo từ sớm: Chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội cùng những tình tiết liên quan mà mình biết ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án.
-
Chấp nhận mức hình phạt được đề nghị: Thể hiện sự chấp nhận đối với hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố và xét xử sơ thẩm.
Mức giảm án và quyền lợi khi khắc phục từ 2/3 thiệt hại
-
Trường hợp thông thường: Tuyên mức hình phạt thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt đang áp dụng, nhưng phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.
-
Trường hợp đã bồi thường, khắc phục ít nhất 2/3 hậu quả, thiệt hại: Người phạm tội có thể được tuyên mức hình phạt thấp hơn nữa, không bị giới hạn trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.
-
Trường hợp điều luật chỉ có một khung hoặc đang ở khung nhẹ nhất: Tòa án có thể quyết định mức hình phạt dưới mức tối thiểu của khung hoặc chuyển sang một loại hình phạt khác nhẹ hơn. Mọi lý do giảm nhẹ đều phải được ghi rõ trong bản án.
Những trường hợp không được áp dụng và thẩm quyền của Tòa án
-
Người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng.
-
Người phạm tội rất nghiêm trọng thuộc các nhóm: xâm phạm an ninh quốc gia; ma túy; tham nhũng; xâm phạm tính mạng, sức khỏe (riêng trường hợp giảm xuống khung liền kề nhẹ hơn, nhóm tội rất nghiêm trọng xâm phạm tính mạng, sức khỏe bị loại trừ là các tội thực hiện do cố ý).
-
Người phạm tội rất nghiêm trọng khác giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.
3. Thay đổi bản chất và mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
-
Mở rộng phạm vi lên 57 tội danh: Số lượng tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự tăng mạnh từ 33 tội danh (theo BLHS năm 2015) lên 57 tội danh. Phạm vi mở rộng này được cơ quan lập pháp rà soát dựa trên đánh giá tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh, người lao động, an sinh xã hội, các khuyến nghị quốc tế và định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68.
-
Thay đổi cách tiếp cận về chủ thể thực hiện tội phạm: Đạo luật mới khắc phục bất cập trước đây khi coi pháp nhân thương mại là một chủ thể độc lập của tội phạm. Theo quy định mới, cá nhân được xác định là người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự khi hội đủ 3 điều kiện:
-
Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại;
-
Hành vi được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;
-
Hành vi có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại.
-
4. Bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo và bổ sung tạm hoãn truy cứu
-
Mở rộng loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: Bổ sung quy định loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung; cũng như hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật định.
-
Bổ sung chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự: Quy định cơ chế tạm hoãn truy cứu gắn với điều kiện và thời gian khắc phục hậu quả cụ thể; đồng thời cho phép xem xét miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm nếu có đủ căn cứ, hạn chế phát sinh các thủ tục tố tụng không cần thiết.
5. Bổ sung tội danh mới và điều chỉnh ngưỡng định lượng
-
Dữ liệu và tài sản số: Xâm phạm dữ liệu cá nhân; cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân; vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.
-
Kinh tế, tiêu dùng và môi trường: Vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; khai thác thủy sản trái phép; vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường.
-
An ninh, hội nhập và tội phạm có tổ chức: Phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.
6. Quy định chuyển tiếp có hiệu lực sớm từ ngày 03/12/2026
-
Áp dụng ngay chính sách bỏ án tử hình khi công bố luật: Kể từ ngày BLHS năm 2026 được công bố, không tuyên án tử hình đối với người phạm 1 trong 6 tội đã bỏ hình phạt này. Các bản án tử hình đã tuyên trước ngày công bố nhưng chưa thi hành thì không thi hành và Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định chuyển sang tù chung thân.
-
Hồi tố mọi quy định có lợi: Các quy định xóa bỏ tội phạm, hình phạt nhẹ hơn, nâng ngưỡng định lượng truy cứu, mở rộng miễn trách nhiệm hình sự, tha tù trước thời hạn hay xóa án tích được áp dụng cho cả hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027. Đối với hành vi BLHS năm 2015 coi là tội phạm nhưng luật mới đã bãi bỏ hoặc thuộc diện loại trừ trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng sẽ đình chỉ điều tra/xét xử, miễn chấp hành phần hình phạt còn lại (hoặc toàn bộ hình phạt) và coi như không có án tích.
-
Không hồi tố quy định bất lợi: Các quy định về tội phạm mới hoặc hình phạt nặng hơn không áp dụng cho hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027. Nếu hành vi kéo dài từ trước sang sau mốc 01/3/2027 thì áp dụng luật mới, trừ trường hợp luật mới không có lợi cho người hoặc pháp nhân phạm tội.
-
Quy tắc riêng với 28 tội danh kinh tế, môi trường, công nghệ cao, an toàn: Đối với các tội danh thuộc nhóm hàng giả, trốn thuế, thao túng chứng khoán, ô nhiễm môi trường, tội phạm mạng, phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm…, nếu đã khởi tố và đang giải quyết dở dang tại thời điểm 01/3/2027 thì tiếp tục áp dụng BLHS năm 2015; nếu phát hiện sau ngày 01/3/2027 thì áp dụng BLHS năm 2026 (trừ trường hợp BLHS năm 2015 có lợi hơn).
-
Lộ trình riêng về phòng cháy, chữa cháy: Các công trình cũ đưa vào sử dụng trước ngày 01/7/2025 thuộc diện đặc thù theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được lùi thời điểm áp dụng xử lý hình sự đến ngày 01/7/2028.
-
Xử lý Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân: Do tội danh này không còn được quy định riêng, hành vi xảy ra trước ngày 01/3/2027 và đang điều tra, xét xử sẽ tiếp tục áp dụng BLHS năm 2015; nếu phát hiện sau ngày 01/3/2027 thì xử lý theo tội danh tương ứng của luật mới.
